Planowanie urlopu
Podział urlopu rodzicielskiego między rodziców
Urlop rodzicielski można ułożyć na wiele sposobów. Najłatwiej zacząć od wspólnej puli, osobnych 9 tygodni dla każdego rodzica i kolejności części w kalendarzu.
Anna Maj
Od czego zacząć podział?
Po wykorzystaniu urlopu macierzyńskiego rodzice mogą korzystać z urlopu rodzicielskiego. Przy urodzeniu jednego dziecka jego podstawowy wymiar wynosi 41 tygodni, a przy porodzie mnogim 43 tygodnie. To wymiar dla obojga rodziców łącznie, a nie osobna pula dla każdej osoby. W praktyce warto więc najpierw zapisać, ile czasu chce wykorzystać każde z rodziców, a dopiero potem wyznaczać daty.
Przepisy przewidują jednak także część indywidualną: każdemu pracownikowi-rodzicowi przysługuje wyłączne prawo do 9 tygodni urlopu rodzicielskiego. Tych 9 tygodni nie można przenieść na drugiego rodzica. Gdy jedno z rodziców nie skorzysta ze swojej części, nie powiększa ona puli partnera. To najważniejsza zasada przy planowaniu, bo łatwo błędnie założyć, że całość 41 albo 43 tygodni może wykorzystać jedna osoba.
Nie oznacza to, że plan musi być symetryczny. Jedno z rodziców może wykorzystać większą część wspólnej puli, a drugie tylko swoje 9 tygodni. Rodzice mogą też korzystać z urlopu kolejno albo przez część czasu jednocześnie. Wspólny kalendarz pomaga zobaczyć, jak taka decyzja wpływa na powrót do pracy i opiekę nad dzieckiem.
Wspólna pula i indywidualne 9 tygodni
Dobrym uproszczeniem jest podzielenie planu na dwa etapy. Pierwszy to wspólna część puli, którą rodzice dzielą między siebie. Drugi to 9 tygodni przypisane odrębnie do każdego z nich. Takie rozdzielenie nie jest formalnym podziałem wniosku, ale pozwala sprawdzić, czy plan nie zakłada przekazania drugiej osobie jej indywidualnej części.
Przykładowo: przy jednym dziecku pierwszy rodzic może zaplanować 20 tygodni, drugi 12 tygodni, a następnie każde z nich może wykorzystać własne 9 tygodni. Kolejność jest decyzją rodziny. Jeśli rodzice chcą część okresu spędzić w domu razem, muszą pamiętać, że równoległe korzystanie z urlopu również zużywa czas z ustawowego wymiaru. Nie „tworzy” dodatkowych tygodni.
Przed ułożeniem dat warto obliczyć koniec macierzyńskiego w kalkulatorze urlopu macierzyńskiego i rodzicielskiego. W nim od razu zobaczysz też wspólną pulę i kolejne terminy na osi czasu.
W ilu częściach można korzystać z urlopu?
Urlop rodzicielski można wykorzystać jednorazowo albo nie więcej niż w pięciu częściach. Części nie muszą mieć tej samej długości. Dzięki temu da się zaplanować np. dłuższy pierwszy okres po macierzyńskim, potem zmianę opieki między rodzicami, a na końcu krótszą część. Każdy plan trzeba jednak ustalić z pracodawcą i złożyć odpowiedni wniosek w terminie.
Przed rozpoczęciem danej części pracownik składa wniosek co najmniej 21 dni wcześniej. Warto planować z zapasem, zwłaszcza gdy rodzice chcą zmieniać się bez przerwy między częściami. Termin, wymiar i rodzic korzystający z urlopu powinny być od razu czytelne. Pomaga to uniknąć sytuacji, w której kalendarz rodzinny zakłada dzień przerwy, choć w rzeczywistości rodzice chcieli zachować ciągłość opieki.
Plan krok po kroku
Najpierw wpisz datę porodu albo przewidywanego porodu i liczbę dzieci przy jednym porodzie. Kalkulator pokaże koniec macierzyńskiego oraz początek części rodzicielskiej. Następnie wybierz, kto wykorzysta pierwszą część i na ile tygodni. Kolejną część rozpocznij następnego dnia po poprzedniej, jeśli plan ma być ciągły. W naszym planerze pierwsze dwie propozycje mają po 9 tygodni — to wyłącznie wygodne ustawienie startowe, które można dowolnie zmienić.
Na końcu porównaj sumę wykorzystanych tygodni z dostępnym wymiarem. Sprawdź osobno, czy każdy rodzic ma uwzględnione swoje 9 tygodni. Jeżeli jedno z rodziców zamierza łączyć urlop z pracą, zaplanuj to już w tej części. Praca u pracodawcy udzielającego urlopu może być wykonywana najwyżej w połowie pełnego wymiaru, a urlop wydłuża się proporcjonalnie. Dokładniej opisujemy to w poradniku o łączeniu urlopu rodzicielskiego z pracą.
Do kiedy trzeba wykorzystać urlop?
Urlop rodzicielski przysługuje nie dłużej niż do zakończenia roku kalendarzowego, w którym dziecko kończy 6 lat. To szeroki horyzont, ale nie warto zostawiać wszystkich ustaleń na ostatnią chwilę. Wcześniejszy plan ułatwia rozmowę z pracodawcą, podział opieki i wybór wariantu zasiłku. Wysokość świadczenia jest odrębną sprawą od samego podziału czasu.
Ważne: kalkulator pokazuje uporządkowany plan, a nie zastępuje wniosku ani indywidualnej oceny sytuacji. Przy adopcji, szczególnej sytuacji zdrowotnej dziecka lub nietypowym zatrudnieniu warto potwierdzić zasady u pracodawcy albo w ZUS.
Źródła i czytaj także
Podstawowe reguły potwierdza Ministerstwo Rodziny: urlop rodzicielski oraz Kodeks pracy. Zobacz także łączenie urlopu rodzicielskiego z pracą i urlopy po narodzinach dziecka w liczbach.